İstanbul Aydınlanıyorken / As Istanbul Enlightens
20. Yüzyıl Türkiyesi’nde Kent, Elektrik, Gündelik Hayat / Urban, Electricity and the Daily Practices in 20th Century Türkiye
Der. Amed Gökçen, Lütfiye Çetin
Haziran, 2026
366 sayfa
Sosyoloji ve siyasetin penceresinden bakınca “elektrik,” düşünce tarihinde Aydınlanma olarak tanımlanan dönemi ve bağlantılı iki kavramı hatırlatır: akıl ve ışık. “Işık,” elektrik olgusunun sosyal bilimlere ve sosyolojiye tahvil edilmiş dilidir. Bugün elektrikle ilgili yüzlerce yıllık deneyime sahibiz. Bu deneyim, artık aydınlanma ve aydınlatmanın ötesine geçen işlevler üstleniyor. Modern insan, elektriği aydınlatma işinde kullandığı gibi, kimi zaman da arzu ettiği karanlıkları inşa etmek ve geceyi kamusallığa kapatmak için kullandı. Silahtarağa Elektrik Santrali odağında elektrik üzerine literatür, “elektrikli” bir sahada dolaşma ve hatta sosyal anlamda “elektrikli sahalar” inşa etmede temel bir işlev görüyor. Sosyal alanın inşasında üstlendiği bu roller ve işlevler, geleceğin toplumuna dair tahayyüllerde elektriğin baskın bir yer oluşturacağına işaret ediyor. Elinizdeki kitap, İstanbul’u elektrikle tanıştıran bir endüstri kurumunun öyküsüne ve toplumsal-mekânsal-kültürel hafızasına odaklanıyor. Bu yönüyle bir mekânın öyküsünden öte bir anlam taşıyor. İstanbul Aydınlanıyorken: 20. Yüzyıl Türkiyesi’nde Kent, Elektrik, Gündelik Hayat’ın bir araya getirdiği, özenle ve tematik olarak dizilmiş makaleler, bu öykünün neredeyse bütün duraklarında okuru dolaştırıyor.
From the perspective of sociology and politics, “electricity” recalls the period defined as the Enlightenment in the history of thought and two related concepts: reason and light. “Light” is the language of the electrical phenomenon translated into social sciences and sociology. Today, we have centuries of experience with electricity. This experience now takes on functions that go beyond mere illumination. Modern people have used electricity not only for lighting but also to construct the darkness they desire and sometimes to close off the night from the public sphere. The literature on electricity, focusing on the Silahtarağa Power Plant, plays a fundamental role in navigating an “electric” field and even constructing “electric fields” in a social sense. These roles and functions in the construction of the social field indicate that electricity will occupy a dominant place in imaginings of the society of the future. This book focuses on the story and socio-spatial-cultural memory of an industrial institution that introduced electricity to Istanbul. In this respect, it carries a meaning beyond simply telling the story of a place. As Istanbul Enlightens: Urban, Electricity and the Daily Practices in 20th Century Türkiye brings together carefully and thematically arranged articles that guide the reader through almost every stage of this story.
Yazarlar/Authors: Alaaddin Tok, Amed Gökçen, Avner Wishnitzer, Bahar Emgin, Binnur Kıraç, Büşra Eser, Cihangir Gündoğdu, Defne Karaosmanoğlu, Erol Ülker, G. Carole Woodall, Gülhan Balsoy, Hüseyin Irmak, İhsan Bilgin, Kenan Çayır, Leyla Bektaş Ata, Lütfiye Çetin, Mevlüde Kaptı, Murat Belge, Murat Koraltürk, On Barak, Ramazan Çakmak, Seval Şahin, Sırrı Emrah Üçer, Şükrü Aslan, T. Gül Köksal, Uğur Tanyeli, Yağmur Nuhrat
